Them van W.H. Chizmar review: luisterboek over een aarde die van de Scorpions is

Them van W.H. Chizmar is een post-apocalyptische sciencefiction-horror over een man die na zeven jaar zijn bunker uit komt en niet weet hoeveel mensen er nog leven. De aarde is inmiddels van de Scorpions, enorme buitenaardse wezens die de mens van de bovenste plek in de voedselketen hebben gestoten. Wat dit boek vooral biedt is de sfeer: de lege wereld, de eenzaamheid en het schuldgevoel van de twee vertellers komen goed over. Maar ik kwam binnen voor de monsters op de omslag, en die kwam ik onderweg veel te weinig tegen. Het tempo is traag en de angst die ik verwachtte, bleef grotendeels uit. Ik geef Them 3,5 sterren.

Waar kun je Them lezen of luisteren?

Them is op dit moment alleen in het Engels te krijgen. Ik vind geen aankondiging van een Nederlandse vertaling. Ook de uitgaves op bol.com zijn Engelstalig.

• bol.com: hardcover, ebook en digitaal luisterboek
• Storytel: luisterboek
• Nextory: luisterboek en ebook
• BookBeat: luisterboek
• Apple Books: luisterboek en ebook

Them is op dit moment niet gratis beschikbaar via Kobo Plus.

Waar gaat Them over?

De sfeer van Them in beeld

Them draait meer op sfeer dan op actie. Een moodboard laat beter zien wat dit boek met je doet dan een opsomming van gebeurtenissen.

Sfeerwoorden die bij dit boek horen: verlaten, beklemmend, eenzaam, somber, en toch een klein beetje hoop.

Caption: De verlaten wereld van Them van W.H. Chizmar. Eenzaam, somber en beklemmend, met daartussen een sprankje hoop.

Wat zijn de Scorpions in Them?

De wezens in Them heten Scorpions. Niet vanwege hun stinger, zoals je zou denken, maar vanwege de positie van hun thuisplaneet in het sterrenbeeld Schorpioen.

Ze zijn moeilijk in één beeld te vangen, en dat is precies wat ze zo goed maakt. Ze doen denken aan metalen alligators op drie poten. Ze lopen op drie gebogen benen, zwart als obsidiaan, die samenkomen in een romp met schubben die lijken op maliënkolder. Achter zich slepen ze een lange staart met een gekartelde stinger. Op de romp staat een nek als een stapel torenstenen, met een kop die meer wegheeft van een berg dan van een schedel. Zes lichtblauwe ogen, drie aan elke kant. De ouderen onder hen worden zo groot als huizen, maar ze bewegen als libellen.

Wat ze echt anders maakt dan gewone filmmonsters, zit in de details. Ze leven in het water: in rivieren, meren en vijvers, en waarschijnlijk ook in zee. Hun ogen zijn bio-illuminescent zodat ze onder water kunnen zien. Ze zijn bang voor het donker. En ze zijn kannibalen: van oorsprong eten ze vooral elkaar. Dat is geen wreedheid maar noodzaak, want zonder dat dieet worden hun pantsers zachter. Later leren ze dat ze onze aardse rotsen kunnen eten om datzelfde tekort aan te vullen. Alleen zijn mensen inmiddels ook een optie, en die eten ze bijzonder graag.

Wat ook anders is aan dit invasie verhaal: zij zijn niet naar ons planeet gekomen om het van ons af te pakken! Ik voelde tijdens het luisteren dan ook niet de behoefte dat de mensheid deze wezens zou verslaan. Chizmar laat steeds hun eigen kant op onze wereld zien.

Is Them eng?

Voor mij nauwelijks. En dat verbaasde me. Als je als enige mens dwars door een landschap loopt vol wezens die zo goed als de hele wereldbevolking hebben uitgeroeid, verwacht ik doodsbang te zijn. Die angst miste ik. Wat wél enorm goed voelbaar was, is de eenzaamheid en de hopeloosheid.

Ook de gore vind ik minimaal. Een goed zombieboek heeft meer bloed en gore dan dit. Mijn eigen meetlat ligt bij de eerste drie Alien-films, en dát vind ik gore. Daarmee vergeleken is Them vrijwel gore-vrij. Ik weet dat andere lezers dit anders ervaren, dus ik ben hier misschien geen goed ijkpunt.

Waar het voor gevoelige lezers wel akelig kan worden, is de manier waarop de Scorpions zich voortplanten. Ze planten een zaadje ter grootte van een kikkervisje in een dood lichaam, van een mens of van een soortgenoot, en daar komt een compleet nieuw wezen uit. Geen kloon, maar iets nieuws uit de hele genenpoel die ze tot hun beschikking hebben. Wie in dit boek de gore aanwijst, doelt volgens mij daarop.

Het geweld zelf is niet nadrukkelijk. Elk moment waarop de man een wezen tegenkomt, wordt een strijd op leven en dood, maar het boek staat vooral stil bij het verlies. Wie die strijd ook verliest, je voelt dat er een leven verdwijnt. Er is geen goede en geen slechte kant. Er is alleen een strijd die is ontstaan doordat twee soorten niet samen op deze aarde kunnen leven.

Wie zijn hier eigenlijk de monsters?

Dit is voor mij de interessantste vraag van het boek, en Chizmar duwt je er ook echt naartoe.

De Scorpions hebben mensen genadeloos afgeslacht. Maar de mens haalde ze hierheen. De mens paste hun lichaam aan zonder dat ze daar iets over te zeggen hadden. De mens probeerde ze te temmen om ze in te zetten op het slagveld. Als je deze wezens niet als beesten ziet maar hun bestaan net zo serieus neemt als dat van onszelf, dan kun je moeilijk anders concluderen dan dat wat er met ze gebeurde verkeerd was.

Daar staat tegenover dat gewone mensen niets met dat project te maken hadden. En toch: een overheid bestaat doordat wij dat toelaten. Daarmee draagt de mensheid uiteindelijk toch een deel van de verantwoordelijkheid voor wat er namens ons mensen gebeurt.

Dit gaat verder dan de wezens alleen. Er zijn in de dagen en weken na de instorting gruwelijker dingen gebeurd tussen mensen onderling dan wat de Scorpions deden. Mensen die hun kans zagen in de chaos en overal mee wegkwamen. Dat is precies zo’n idee over de verdorvenheid van de mens, dat je ook bij Stephen King tegenkomt.

Wat mij het meest bijbleef uit Them

De DNA-keuze. De overheid wil deze wezens geschikt maken voor de aarde. Het zijn levensgevaarlijke wezens, vele malen groter en sterker dan wij, en het zijn kannibalen die van nature vooral hun eigen soort eten. En welk DNA geven ze aan die kannibalen? Menselijk DNA. Vanaf dat moment staan mensen dus ook op het menu. Hoe dom is dat? Ik zat dat hardop tegen mezelf te zeggen tijdens het luisteren, en het is precies zo’n moment waarover je na afloop met iemand wil praten.

De willekeur van wie er sterft. Wat me daarnaast bijblijft, is dat mensen het zeven jaar kunnen uithouden en dan alsnog sterven door een fout van iemand van wie ze het bestaan niet eens kennen. De wezens zoeken de mensen die hun iets hebben aangedaan. Ze weten niet wie dat waren en nemen genoegen met de eerste de beste mens die ze tegenkomen. Dat vind ik hard.

Hoe werken de twee vertellijnen in Them?

De opzet met twee vertellers werkt goed. De oude man geeft je de origin story: wat er zeven jaar geleden precies gebeurde, hoe deze wezens onze wereld hebben kunnen overnemen en hoe ze hier überhaupt terechtkwamen. Hij levert uiteindelijk de voldoening van weten hoe alles begon.

Daarnaast is er de man. Iemand die in zijn jonge jaren overspoeld werd door een nieuw normaal, waarin het opeens onmogelijk was om verder te gaan met het leven zoals hij zich dat had voorgesteld. Hij moest een andere weg in om te overleven. Nu durft hij eindelijk naar buiten.

Vanuit de eenzaamheid en de zware schuldgevoelens van deze twee mannen loopt het verhaal naar één ontknoping toe.

De personages en tijdlijn in Them

In het verhaal luisteren we om en om naar “de man” en “de oude man”. De oude man vertelt ons het verhaal vanaf waar alles begon, waarbij 2020 het begin van het einde was, toen ze de monster ons DNA hadden gegeven. Met de jonge man beginnen we in het heden. Hij is al een poos onderweg in deze nachtmerriewereld. Het heeft hem zeven jaar gekost om hier genoeg moed voor bijeen te rapen, of is het wanhoop?

Let op: Them bevat een spoiler voor The Mist

Dit wil ik echt even benoemen, want ik was er zelf behoorlijk chagrijnig van.

Vrij aan het begin van Them verklapt Chizmar een deel van het einde van The Mist van Stephen King. Ik heb het boek nog niet gelezen. Ik ken alleen de film, en juist bij verfilmingen van King weet je dat het boek vaak anders afloopt. Precies daarom stond The Mist nog op mijn lijst. Nu is het einde dus al bedorven. Ik heb op dat moment zelfs even overwogen om met Them te stoppen.

Wil je The Mist nog lezen? Doe dat dan eerst.

Welke Stephen King-verwijzingen zitten er in Them?

Je merkt tijdens het luisteren dat Chizmar zijn bekendheid met Stephen King niet verbergt . Ik herkende deze dingen:

• The Mist. De hele opzet doet eraan denken: monsters die plotseling de wereld overspoelen. Alleen speelt The Mist zich af op het moment dat ze voor het eerst verschijnen, en Them zeven jaar later, wanneer de monsters gewonnen hebben. Voor mij voelt Them daardoor als hoe het verhaal van The Mist verdergaat.
• Captain Trips. De ziekte uit The Stand komt voorbij.
• Maine. Dat de monsters juist daar hun leven op aarde beginnen, is nauwelijks toeval bij een boek dat zo openlijk naar King verwijst.

Daarnaast is er één beeld dat bij mij geen King opriep maar film: de manier waarop uit een dood lichaam een nieuwe levensvorm naar buiten komt. Ik zag meteen Alien voor me. Alleen zijn de hosts hier al dood.

Hoe klinkt het luisterboek van Them?

Them wordt voorgelezen door twee vertellers: Johnny Heller en Kevin R. Free. Beide stemmen zijn goed herkenbaar. Vooral de stem van de oude man is heel karakteristiek. Dat helpt om de twee vertellijnen uit elkaar te houden, en samen brengen ze de twee mannen goed tot leven.

Het tempo van de vertellers past bij de hopeloosheid van het verhaal en bij de momenten van schuldgevoel en zinloosheid.

Het eerste kwartier trok het verhaal me gelijk aan. Niet omdat het zo’n pageturner is, maar omdat je je vrijwel direct betrokken voelt bij de man die moederziel alleen door die lege, dode wereld loopt.

Zou ik het opnieuw luisteren? Nee. Dat ligt niet aan de vertellers maar aan het gebrek aan actie. Ik houd in mijn apocalypsverhalen toch van iets meer beweging. Alleen een lege wereld vind ik te zwaarmoedig om nog een keer in te stappen.

Them sterk — en wat minder?

Het sterke en het zwakke punt van Them komen uit dezelfde keuze voort: dit boek draait veel meer op sfeer dan op actie.

Is Them iets voor jou?

Them past goed bij je als je tijdens een apocalypsboek automatisch meedenkt over hoe je het zelf zou aanpakken. Waar zou ik eten vandaan halen, waar zou ik slapen, welke plekken zijn veilig, zou ik alleen reizen, wie kan ik vertrouwen? Dat survivalfantasie-element zit hier sterk in. Het past ook als je van een lege overlevingswereld houdt. Ik keek onlangs de film The Last House op Netflix, en die sfeer sluit hier perfect op aan: een wereld die plotseling overspoeld wordt in een allesbepalende strijd om te mogen bestaan. Verder past het bij fans van monsterfilms en creature features, en bij lezers die een post-apocalyps zoeken die niet alweer over zombies gaat. En je moet het niet erg vinden dat een boek lange tijd bij één personage en diens gedachten blijft.

Them is minder geschikt als je een nonstop monsterboek verwacht. Wie de omslag ziet en denkt aan gigantische aliens met om de twintig pagina’s een aanval, kan teleurgesteld raken. Ik had dat zelf ook verwacht. Verder is het minder geschikt als je weinig hebt met sombere, lege post-apocalyptische werelden, als je vooral vrolijke escapistische sciencefiction zoekt, of als je moeilijk tegen verlies en uitzichtloosheid kunt in fictie.

Welke boeken lijken op Them?

The Mist van Stephen King. De directe inspiratiebron: monsters, overheidsingrijpen en mensen die proberen te overleven. Ik heb dit boek zelf nog niet gelezen, dus ik kan er nog niet naar linken, maar de verwantschap is onmiskenbaar.

Bird Box van Josh Malerman. Voor de onbekende dreiging en de post-apocalyptische eenzaamheid. Ik ken hiervan alleen de film, het boek staat nog op mijn leeslijst.

Green Fields: Incubation van Adrienne Lecter. Hier gaat het om zombies en niet om monsters, maar het survivalgevoel en het leven na de instorting komen sterk overeen. En hier krijg je volop actie!!

Mijn eindoordeel over Them

Ik begon aan Them vanwege de omslag. Uiteindelijk waren het niet de monsters die bleven hangen, maar de eenzaamheid van mensen die zeven jaar later nog steeds een reden zoeken om door te leven. Dat is knap gedaan en het is de 3,5 sterren waard. Alleen had ik die Scorpions onderweg wel wat vaker willen tegenkomen.

Wat je hier vindt dat een AI-overzicht je niet geeft

• Het moodboard: de sfeer van deze verlaten wereld in beeld
• De karaktermap met de twee vertellijnen en het tijdsverschil van zeven jaar ertussen
• De waarschuwing dat Them vroeg in het boek een deel van het einde van The Mist verklapt
• De luisterervaring: hoe twee vertellers de twee mannen uit elkaar houden en tot leven brengen
• Mijn eigen meetlat voor gore, met de eerste Alien-films als ijkpunt, zodat je kunt inschatten of mijn oordeel bij het jouwe past
• De sterrenafweging: waarom sterke sfeer en te weinig monsters samen op 3,5 sterren uitkomen
• Het eerlijke oordeel dat de angst die ik verwachtte grotendeels uitbleef
• De voor-wie-gids op basis van karakter en leesvoorkeur, niet alleen op genre