Begraaf mijn botten in de nachtelijke grond: het einde uitgelegd
Het einde kwam mij eerst rauw op het dak. Na achttien uur waarin drie vrouwenlevens steeds verder naar elkaar toe bewegen, is het in een paar minuten voorbij. Pas toen ik er langer over nadacht, zag ik hoe goed die afloop bij de kern van het verhaal past. Inhoudelijk vind ik het einde sterk. Qua opbouw blijft het onbevredigend abrupt.
Hieronder eerst het korte antwoord, daarna mijn uitleg van wat er gebeurt en wat het betekent.
Het einde in het kort
Sabine heeft Alice tot vampier gemaakt, niet Lottie. Zij deed dat om Alice als zet te gebruiken tegen Lottie. Lottie wil op haar beurt dat Alice Sabine doodt, omdat een oude belofte haar belet dat zelf te doen. Alice doodt Sabine. Daarna keert zij zich ook tegen Lottie, wanneer zij een wapen in Lotties tas vindt en concludeert dat Lottie haar wil doden. Daarmee eindigt het conflict dat bijna twee eeuwen duurde, en begint Alice zonder maker aan haar eigen onsterfelijke bestaan.
Wie heeft Alice veranderd, en waarom?
Het einde begint op het moment dat Alice Lottie heeft gevonden. Lottie kijkt haar aan en zegt: wat is er met jou gebeurd? Ik heb je in leven gelaten, de laatste keer dat ik je zag.
Dat is de zin waar alles kantelt. Alice gelooft tot dat moment dat Lottie haar tot vampier heeft gemaakt en daarmee haar menselijke leven heeft gedood. Maar Lottie zegt dat zij het niet heeft gedaan. Het moet Sabine zijn geweest. En dan vertelt Lottie haar eigen verhaal, vanaf het precieze moment waarop haar noodlot in gang werd gezet: de dag dat ze haar beste vriendin kuste, op wie ze verliefd was.
Als Lottie klaar is, is het duidelijk. Sabine, geboren als María, vindt dat Lottie van haar is. Zij staat wel toe dat Lottie alleen leeft, maar geen nieuwe liefde. Zodra Lottie iemand vindt, slaat Sabine toe.
Dat is ook nu gebeurd. Sabine zag dat Lottie die avond Alice had gekozen. In het verleden maakte zij een van Lotties geliefden tot vampier om Lottie te dwingen tot handelen, en Lottie doodde die geliefde toen zelf, om haar dit bestaan te besparen. Sabine verwachtte dat Lottie ditmaal hetzelfde zou doen. Maar Lottie liet Alice leven. Precies die vraag, waarom Alice nog leeft, is wat Sabine naar hen toe zou trekken.
Waarom gebruiken Sabine en Lottie allebei Alice?
Sabine vindt dat het tijd is om haar spel met Lottie te beëindigen. Zij wil dat Alice haar helpt Lottie te pakken te krijgen.
Lottie wil precies het omgekeerde: dat Alice haar helpt Sabine te doden. Zij kan het namelijk niet zelf. Ze zit vast aan een belofte die ze ooit heeft uitgesproken om Sabine nooit pijn te doen. Wanneer ze met een mes boven Sabine staat, laat haar lichaam haar die daad niet toe. Alice is wel vrij om Sabine te doden.
Mijn lezing: het verhaal van Alice is één lang schaakspel, en zij is de pion. Van de nacht waarin Sabine haar tot vampier maakte tot de avond waarop Lottie haar als lokaas gebruikt. In die laatste momenten ontdekt Alice dat ze geen van beide vrouwen kan vertrouwen.
Waarom doodt Alice ook Lottie?
Dat Alice Sabine doodt is nog te volgen. Sabine jaagt genadeloos en Alice heeft voor haar eigen leven te vrezen. Maar waarom Lottie?
Omdat Alice op het laatste moment twee dingen ziet. Ten eerste dat er ook van Lottie als persoon al veel verdwenen lijkt, zonder dat Lottie dat zelf doorheeft. En ten tweede: een wapen in Lotties tas.
Alice concludeert daaruit dat Lottie van plan is haar deze avond te doden, nu Sabine is uitgeschakeld. Of dat werkelijk Lotties plan was, staat er niet met zoveel woorden. Wat vaststaat is dat Alice het zo begrijpt, en dat zij op dat moment moet kiezen.
Als ze niets doet, krijgt ze een onsterfelijk bestaan met een vrouw die misschien net zo genadeloos op haar zal jagen als Sabine bij Lottie deed.
Wat doet de grafaarde?
Alice had grafaarde in een glas gedaan. Dat was haar val voor Sabine, waar Sabine niet in trapte. Lottie trapt er nu wel in.
Alice zou haar gewaarschuwd hebben als ze zich niet net had gerealiseerd wat ze in Lotties tas zag. Dus laat ze haar drinken. Lottie raakt verlamd en weerloos. Alice pakt dan het wapen dat Lottie had meegenomen, en doodt haar daarmee.
Was Lottie werkelijk de zachte van de twee?
Dat is de vraag waar ik zelf het langst op ben blijven hangen, en ik denk dat het antwoord niet eenvoudig is.
In haar laatste momenten laat Lottie iets zien wat Alice daarvoor niet gezien had. De vrouw die met Sabine danste in gestolen zalen, van eigenaars die ze net hadden afgeslacht. Die hele gezinnen doodde in hun huizen. Die zelfs kleine meisjes door Sabine liet slachten, omdat ze het niet kon opbrengen die nacht alleen te slapen.
Mijn lezing: Lotties zachte kant is niet volledig toneel, maar wel steeds minder sterk. Zij weigerde ooit zelf iemand tot vampier te maken en leerde bloed drinken zonder te doden. Dat zijn geen daden van iemand die alleen maar doet alsof. Maar ze heeft al wel veel van haar menselijkheid verloren. Alice weet niet hoeveel goedheid er nog over is.
Tegelijk draagt ze een verleden mee dat Alice niet kan negeren. Lottie is dus geen verborgen slechterik en ook geen slachtoffer. Ze is allebei, en dat past bij dit boek. Er zijn hier geen helden.
Sterven vampiers vanbinnen?
Dit is wat mij betreft de kern van het hele verhaal. Niemand is onsterfelijk. Ook vampiers niet. Zij sterven alleen langzamer dan mensen.
Van binnen sterft een deel van je persoon door de jaren heen, tot je jezelf niet meer herkent. Ja, je lichaam leeft nog. Maar jij als persoon bent dood, en wat overblijft is gruwel en pijn en alles wat je jezelf en je geliefden niet toewenst.
Bij Sabine was dat allang begonnen, ver voordat zij Lottie ontmoette. De Sabine aan het eind is totaal geen María meer. Misschien noemde ze zichzelf daarom wel Sabine. María was die nacht al begonnen te sterven. Charlotte was er aan het eind ook al ver mee, al was er meer van haar over dan van Sabine.
En zo eindigt het ook met Alice. Zij ervaart zelf het moment waarop het lieve meisje in haar sterft. Het licht in haar ogen flikkert aan, en dan uit, en dooft. Ze is niet meer zacht en niet meer vervuld van rouw om haar zus. Er is geen weg terug. Haar weg is nu zonder einde, en dat is beangstigend en ook bevrijdend.
Dit verhaal gaat steeds over het begin van je einde, maar dan in een lichaam dat onsterfelijk is. Een mens gaat door tot het sterft, of kiest zelf een einde. Alice zal straks de hulp van een ander nodig hebben om het einde van haar lichaam te kiezen, op een moment dat zij zelf al grotendeels verdwenen is.
Wat betekent het einde voor Sabine en Lottie?
Voor Sabine is haar dood niet echt een straf. Zij zat net zo goed gevangen in haar liefde voor Charlotte. Ze was niet meer menselijk en kon liefde niet meer ervaren of uitdragen. Ze kon alleen nog het idee van liefde hebben, door Charlotte volkomen te bezitten. Precies datgene waar ze van walgde toen haar man het bij haar deed, in de tijd dat ze nog María was.
Ze had geen vrijheid meer om verder te gaan zonder Charlotte. Ze ging zelfs de oceaan over, iets wat ze bewust nooit had willen doen. Dat was geen waardevol bestaan meer. Daar zat geen greintje geluk in, alleen honger en drang.
Voor Lottie geldt iets vergelijkbaars. Zij heeft nooit echt in vrijheid kunnen leven. Misschien alleen in de tussenpozen waarin ze dacht dat Sabine haar met rust liet. Maar zelfs dan ging ze met haar partners om volgens wat zij dacht dat vampirisme inhield, nooit los van Sabines invloed.
Mijn lezing: Alice ontneemt Lottie geen realistische kans op een gelukkig nieuw bestaan. Wat Alice in die laatste momenten ziet, doet haar geloven dat Lottie al te veel van zichzelf verloren heeft. En als dat klopt, zou haar bestaan steeds meer uit dwang voortkomen en steeds minder uit haar eigen ik.
Wat zegt dit over liefde en bezit?
Voor Sabine betekende liefde dat ze Lottie claimde. Voor Lottie betekende het iets anders: de ander laten zoals zij was, zonder haar een noodlottig leven aan te doen. Ze zag ook dat een vampierbestaan per persoon anders uitpakt. Ze kan van een vrouw houden en tegelijk een kwade kant in haar zien die door dat bestaan zou worden uitvergroot. Daarom wilde ze haar geliefden niet tot vampier maken.
Dat Alice uiteindelijk ook Lottie doodt, heeft volgens mij niets met liefde te maken. Wat zij voor elkaar voelden was aantrekkingskracht, geen liefde. Alice moet nog op het punt komen waarop ze echt van een partner houdt. Tot nu toe hield ze alleen van haar zus, haar vader en haar broertje.
Heeft Alice de cyclus doorbroken?
Die vraag is lastig, want zij is nu net een vampier. Maar er zit iets in dit verhaal wat vaak verkeerd wordt gelezen.
Dit is namelijk niet echt een eeuwenoude cyclus die van maker op schepsel wordt doorgegeven. Sabines maker heeft haar dit patroon niet jarenlang aangeleerd, want María doodde haar vrijwel meteen. Haar latere bezitterigheid laat zich dus niet verklaren als gedrag dat rechtstreeks van maker op schepsel is overgegaan. Dat zij zich richtte op vrouwen en vaak hun hele gezin doodde, was haar eigen weg.
Lottie deed hetzelfde toen ze met Sabine samen was, maar koos later voor bloed drinken zonder doden. En zij weigerde ooit een eigen schepsel te maken. Daarmee had zij de keten in feite al verbroken.
En dan Alice. Zij begint haar onsterfelijke leven meteen zonder maker. Zij heeft nooit meegemaakt hoe een maker haar schepsel claimt en controleert. Bij haar is er dus feitelijk niets om te doorbreken.
Wat ze met haar honger gaat doen, is de vraag waar zij zelf een antwoord op moet vinden. Alle opties liggen open. Ze heeft gemerkt dat het lieve meisje in haar verdween op het moment dat ze Lottie doodde. Maar ze heeft ook geleerd dat ze bloed kan drinken zonder te doden, en ze heeft Ezra en zijn bar ontmoet, waar ze verder kan leren om als vampier te leven zonder doden achter te laten.
Kiest Alice anders dan María en Charlotte?
María en Charlotte kwamen uit tijden waarin hun leven grotendeels door anderen werd bepaald. Alice leeft in een tijd met veel meer keuzevrijheid. Dat verschil bepaalt alles.
María en Charlotte kozen ervoor hun oude leven achter zich te laten voor een vrouw die liet zien dat het totaal anders kon. Ze wisten niet dat ze vampier zouden worden, maar ze kozen wel voor het einde van hun bestaan zoals het was. Ze wilden vrijheid, en accepteerden gevolgen die ze nog niet kenden.
Alice heeft niet voor het einde van haar leven gekozen, en dat hoefde ook niet. Voor haar is dit geen bevrijding uit een onderdrukt bestaan. Er valt bij haar geen juk weg. Zij was al vrij om haar eigen keuzes te maken en al vrij om zelf iemand te kiezen om van te houden.
Wat zij kreeg is de honger. En de onsterfelijkheid, die ze kan inzetten om haar zus te eren. Catty zag de dood als de mogelijkheid om opnieuw te beginnen. Ze wilde reizen, veel plekken zien, andere manieren van leven proberen. Dat kan Alice nu doen, en daarmee de wens van haar zus vervullen. Al die tijd leefde ze met de zwaarte van rouw. Nu is dat ingeruild voor de honger, en die honger zal nooit verdwijnen, terwijl ze het verdriet ooit had kunnen verwerken.
Waarom past het beeld van de tuin zo goed?
De tuin is het universum van dit verhaal, en dat beeld draagt het hele einde.
De drie vrouwen zijn de bloemen. Ze werden begeerd door de vampiers die hen gemaakt hebben tot wat ze zijn. Maar eenmaal geplukt sterft een bloem. De ene sterft eerder dan de andere, maar wat er overblijft zal nooit meer hetzelfde zijn als op de dag dat ze werd geplukt.
Sabine was een bloem vol doorns, waar je je lelijk aan kon openhalen. Al bezat ze als María ook al veel doorns. Charlotte had er minder. En Alice? Dat weten we nog niet.
Hun plek in die tuin moet donker zijn, omdat ze geen zonlicht verdragen. En net als in een echte tuin kunnen sommige planten andere verstikken. Precies wat Sabine bij Charlotte heeft gedaan.
Waarom voelt dit einde dan toch zo abrupt?
Omdat het eindspel nooit op gang komt.
Na uren en uren levensgeschiedenis kom je eindelijk op het punt waarop de drie levens samenkomen. En dan is het, zoals ik het zelf ervoer, in één klap voorbij. Je verwacht op dat moment een groot slot, een geniaal opgezette confrontatie. In plaats daarvan komt er een enkel drankje en een enkele daad.
Je verwachtingen zijn te veel aangewakkerd door een zeer uitgebreid verhaal. Dat doet niets af aan hoe goed het boek is, en het einde is op zich ook goed. Maar de verhouding tussen de lange opbouw en de snelle afloop klopt niet helemaal.
Het heeft ook te maken met wat wij van een vampierverhaal verwachten: avontuur. Dit boek biedt dat niet. En misschien voelt het einde ook zo abrupt omdat het verhaal klaar is voordat jij zelf hebt besloten voor wie je nu eigenlijk hoopt, en wie volgens jou tegengehouden moet worden.
Hoe langer ik erover nadenk, hoe passender ik het vind. Maar het blijft onverwacht dat twee van de drie vrouwen dood zijn op precies het moment dat ze eindelijk samenkomen.
Komt er een vervolg over Alice?
Dat is niet aangekondigd. Dit boek is een standalone. Maar ik zou het graag lezen. Hopelijk weet Alice anders om te gaan met het verval van een vampierleven, en haalt ze door de eeuwen heen meer uit het leven met haar eigen ik, ook al neemt dat ik steeds verder af.
Wat je hier vindt dat een AI-overzicht je niet geeft
- Het onderscheid tussen wat er gebeurt en wat Alice concludeert — vooral bij het wapen in de tas, waar het verschil bepaalt hoe je haar daad beoordeelt
- Mijn lezing van de cyclus — waarom dit volgens mij helemaal geen doorgegeven patroon is, en wat dat betekent voor Alice
- Waarom het einde onbevredigend voelt en toch klopt — het verschil tussen wat je verwacht van een vampierverhaal en wat dit boek werkelijk is
- De tuin als beeld voor het hele einde — wat er gebeurt met een bloem zodra ze geplukt is
- Het onderscheid tussen liefde en aantrekkingskracht — waarom wat Alice en Lottie hadden geen liefde was
- De dubbelheid van Lottie — geen verborgen slechterik en geen slachtoffer, maar iemand van wie de zachte kant langzaam wegvalt
Wat kun je hierna lezen?
Als dit boek je is bijgebleven, is de vraag meestal niet waar je het nog eens kunt beluisteren. Het is: wat nu?
Het onzichtbare leven van Addie LaRue
Van dezelfde schrijfster, in dezelfde los verbonden wereld. Ook een vrouw die vrijheid zoekt en er onsterfelijkheid voor terugkrijgt. Melancholischer en hoopvoller dan dit boek. Ik vind het zelf het betere verhaal.
Addie LaRue of Begraaf mijn botten?
Welke van de twee bij welke lezer past.
Boeken zoals Begraaf mijn botten in de nachtelijke grond
Aparte tips voor wie vooral kwam voor de onsterfelijkheid, voor de queer personages, voor de duistere vrouwenlevens of voor Schwabs schrijfstijl.
Alle boeken van V.E. Schwab in het Nederlands
Met een aanbevolen startpunt per type lezer.
Meer over dit boek
- Mijn review van Begraaf mijn botten in de nachtelijke grond — mijn oordeel en de luisterervaring
- Personages en tijdlijn uitgelegd — wie is wie, en wie heeft wie gemaakt
Veelgestelde vragen over het einde
Wie heeft Alice tot vampier gemaakt?
Sabine. Niet Lottie, ook al denkt Alice dat vrijwel het hele boek. Sabine zag dat Lottie die avond Alice had gekozen, en maakte haar om Lottie te dwingen tot handelen.
Waarom kan Lottie Sabine niet zelf doden?
Door een belofte die ze ooit heeft uitgesproken om Sabine nooit pijn te doen. Als ze met een mes boven Sabine staat, laat haar lichaam haar die daad niet toe.
Hoe doodt Alice Lottie?
Met grafaarde in een glas, oorspronkelijk bedoeld als val voor Sabine. Lottie drinkt eruit en raakt verlamd. Alice gebruikt dan het wapen dat zij in Lotties tas had gevonden.
Wilde Lottie Alice echt vermoorden?
Dat staat er niet met zoveel woorden. Wat vaststaat is dat Alice een wapen in haar tas vindt en die conclusie trekt. Hoe je Alice’ daad beoordeelt, hangt af van of je haar conclusie gelooft.
Is het einde open?
Deels. Wat er gebeurt is duidelijk, maar wat Alice met haar bestaan gaat doen niet. Alle opties liggen open, en die keuze laat Schwab bewust buiten het verhaal.
Hoe eindigt het boek?
Alice loopt de nacht in en vertrouwt erop dat ze haar weg in het donker zal vinden. Ze leeft nog, en de honger is er.
Nog geen eigen exemplaar, of wil je het opnieuw beluisteren nu je weet waar het naartoe gaat? Er is geen Nederlands luisterboek. De Engelse versie duurt 18 uur en 24 minuten.
