Titel: The Left Hand of Darkness
Genre: Science Fiction
Schrijver: Ursula K. Le Guin
Verteller (Engels): George Guidall
Uitgever: Recorded Books
Duur van het boek : 9 uur en 39 minuten
Alle boeken van de Hainish Cycle serie:
- Rocannon’s World
- Planet of Exile
- The Left Hand of Darkness
- The Dispossessed
- The Word for World Is Forest
- Four Ways to Forgiveness
- The Telling
De wereld van de Hainish Cycle
In deze The Left Hand of Darkness review vertel ik over een bijzonder boek binnen de Hainish Cycle van Ursula K. Le Guin. Deze reeks sciencefictionverhalen speelt zich af in hetzelfde universum, maar elk deel heeft een eigen wereld en personages. Dit boek valt op omdat het verhaal een antwoord geeft op de filosofische vraag wat er gebeurt met een individu en een samenleving waarin geen vaste man- of vrouwrol bestaat. Iedereen is dezelfde sekse voor het grootste deel van de tijd. Wat doet dat met de maatschappij?
Samenvatting van The Left Hand of Darkness – de missie van Genly Ai op Gethen
In deze The Left Hand of Darkness review vertel ik over Genly Ai. Hij is een mens van de interstellaire federatie Oekumene, een samenwerkingsverband van planeten waar mensachtigen hun kennis en middelen delen. Door samen te werken staan ze sterker als er ooit gevaar dreigt van buitenaf.
Genly Ai reist naar de ijskoude planeet Gethen om de bewoners te overtuigen zich aan te sluiten bij deze gemeenschap. Zijn missie verloopt moeizaam. De bewoners van Gethen zijn wel mensen, maar ze verschillen op een fundamentele manier van hem. Ze zijn androgeen: ze hebben geen vast geslacht en kunnen tijdelijk man of vrouw worden tijdens een periode die kemmer heet.
Dat biologische verschil bepaalt hun hele samenleving. Er is geen genderongelijkheid, geen vaste gezinsstructuur en geen traditionele rolverdeling. Omdat Genly Ai de wereld blijft zien door de ogen van een man, begrijpt hij de mensen van Gethen niet echt. Zijn onvermogen om zijn denkbeelden aan te passen brengt hem in groot gevaar. Pas wanneer hij leert anderen als mens te zien, krijgt zijn missie nog een kans van slagen.
Een filosofisch gedachte-experiment over menselijkheid
Ursula K. Le Guin zag The Left Hand of Darkness als een gedachte-experiment in verhaalvorm. Ze wilde onderzoeken wat er gebeurt met een samenleving als je het onderscheid tussen man en vrouw weghaalt. Hoeveel van onze omgang met elkaar draait om die rollen? Wat blijft er over als iedereen hetzelfde is, behalve in korte periodes van vruchtbaarheid?
Het boek stelt grote vragen over macht, empathie, communicatie en wat het betekent om mens te zijn. Door het geslacht uit te schakelen, laat Le Guin zien hoe diep onze identiteit verbonden is met hoe we naar gender kijken.
De voordelen van een genderneutrale samenleving op Gethen
Op Gethen is iedereen lichamelijk gelijk. Er bestaat geen seksisme, geen patriarchaat en geen loonkloof. Rollen in de samenleving zijn gebaseerd op karakter en capaciteiten, niet op geslacht. Iedereen kan zowel vader als moeder zijn, afhankelijk van het moment en de situatie.
Omdat niemand een vast gender heeft, is er ook geen druk om te voldoen aan verwachtingen over “mannenwerk” of “vrouwenwerk”. Liefde en partnerschap ontstaan zonder maatschappelijke rolpatronen. Zorg en opvoeding zijn gedeelde verantwoordelijkheden, niet gebonden aan een geslacht.
Door de manier waarop kemmer werkt, bestaat er op Gethen ook geen verkrachting. Seksualiteit kan alleen plaatsvinden wanneer twee mensen tegelijk in kemmer zijn en samen een wederzijdse binding voelen. Zonder die verbinding is lichamelijk contact onmogelijk.
Opvallend is dat er op Gethen ook geen oorlog bestaat. Misschien komt dat doordat er geen mannen zijn die machtsstrijd voeren of eer willen verdedigen. Of misschien zijn de leefomstandigheden op de ijskoude planeet simpelweg te zwaar om oorlog vol te houden. Legers zouden hier letterlijk bevriezen voordat ze kunnen vechten.
Wat betekent pervers in dit verhaal?
In dit boek opent Le Guin je ogen voor het gewicht van het woord “pervers”. Vanaf jonge leeftijd leren we allemaal welke rollen bij mannen en vrouwen horen. Sinds ik me kan herinneren ben ik “een meisje”, en later “een vrouw”. Dat zijn woorden die bepalen hoe anderen mij zien en hoe ik mezelf leer begrijpen.
In onze samenleving wordt steeds duidelijker dat die vaste labels niet voor iedereen kloppen. Toch worden mensen die niet willen leven met de stempel “man” of “vrouw” nog vaak als “anders” bestempeld.
In dit verhaal draait Le Guin dat om. Hier is het juist Genly Ai die “pervers” wordt genoemd, omdat hij altijd mannelijke kenmerken heeft en altijd seksueel actief kan zijn. Op Gethen is dat niet normaal. Daar noemen ze hem pervers, omdat hij voortdurend in wat zij “kemmer” noemen leeft.
Als lezer voel je daardoor hoe het is om bekeken te worden als afwijkend in een samenleving die anders denkt dan jij. Dat maakt dit verhaal niet alleen bijzonder, maar ook confronterend.
Hoe begrijp je een genderneutrale samenleving?
Genly Ai heeft moeite om te begrijpen hoe een wereld zonder mannelijke en vrouwelijke rollen werkt. Daardoor reageert hij vaak anders dan de norm op Gethen, wat voor misverstanden zorgt. In het begin kun je dat nog zien als onwetendheid: hij is nu eenmaal anders en moet wennen aan een nieuwe cultuur. Maar na een jaar op deze planeet wordt duidelijk dat hij niet wil loslaten wat hij als “mannelijk” ziet.
Op Gethen is fysieke kracht niet belangrijk. Niemand wordt beoordeeld op hoe “mannelijk” of “vrouwelijk” je bent, want iedereen is lichamelijk gelijk. Toch blijft Genly Ai de wereld zien door zijn eigen lens. In zijn gedachten noemt hij machtige personen automatisch “hij”, terwijl hij zorgzame mensen als “haar” beschrijft.
Le Guin houdt ons met deze momenten een spiegel voor. Ze laat zien hoe diep onze aannames over gender ingebakken zijn. Op een bepaald moment probeert Genly vrouwen te beschrijven, maar zijn uitleg klinkt op Gethen bijna alsof vrouwen een beperking hebben. Dat is pijnlijk, maar ook herkenbaar. Hij merkt zelf dat zijn beeld van vrouwen niet klopt, maar kan niet goed uitleggen waarom vrouwen in zijn wereld minder vaak in hoge functies terechtkomen.
Mijn mening over The Left Hand of Darkness
Ik vind dit een goed verhaal om te gebruiken als eye-opener. Het zet je aan het denken over hoe onze samenleving in elkaar zit. Er komen veel ideeën en theorieën voorbij over hoe mensen samenleven. Dat maakt het interessant om er zelf over na te denken of er met anderen over te praten.
Op Gethen bestaat geen oorlog. Dat zou kunnen komen doordat er geen mannen zijn, waardoor de bewoners minder snel naar geweld grijpen. Maar er zijn ook andere verklaringen mogelijk. Misschien zijn er gewoon te weinig mensen om oorlog te voeren. Of is het leven op de koude ijsplaneet simpelweg te zwaar om legers in stand te houden.
Dat zette me aan het denken over ons eigen leven. Ik heb twee kinderen gekregen en weet hoe zwaar dat is. Mijn man zegt eerlijk dat als hij had moeten bevallen, hij het bij één kind had gelaten. Zou dat een reden kunnen zijn dat er op Gethen zo weinig mensen zijn? Kinderen groeien daar niet op bij hun ouders. Na de bevalling verandert de ouder weer terug naar een genderneutraal lichaam. Een kind heeft op Gethen dus geen vader of moeder zoals wij dat kennen, en er zijn geen hormonen die de band tussen ouder en kind versterken.
Dit boek laat je kennismaken met een samenleving waar je eindeloos over kunt nadenken en speculeren, terwijl je het avontuur van Genly Ai volgt.
Je merkt dat we als mensheid wel vooruitgang hebben geboekt sinds 1969, toen dit boek werd geschreven. Ik hoop dat mannen tegenwoordig vrouwen niet meer zouden omschrijven alsof ze verstandelijk een handicap hebben waardoor ze geen hoge functies bekleden. Toch verschilt dat per plek in de wereld. Zelfs binnen ons land zijn er nog genoeg stromingen die anders denken over de rol van vrouwen. We hebben dus nog steeds verhalen nodig die ons aan het denken zetten.
Toch heb ik ook kritiekpunten. Zo gebruikt Le Guin termen als “broers” voor personages die samen een kind krijgen. Op Gethen bestaan geen mannen of vrouwen, dus die aanduiding voelt vreemd. Hetzelfde geldt wanneer Genly Ai iemand “vader” of “moeder” noemt. Die woorden passen niet goed bij een samenleving zonder vaste genderrollen.
⭐ Ik geef The Left Hand of Darkness 4,5 van de 5 sterren.
Waar kan je dit boek kopen/downloaden?
- Bol.com: Ebook, hardcover, paperback en luisterboek in het Engels
- StorytelNL: Luisterboek in het Engels.
- Nextory: Luisterboek in het Engels.
- Bookbeat.nl: Luisterboek in het Engels.
- iTunes: Ebook en luisterboek in het Engels. The Complete Earthsea Series & The Left Hand of Darkness als luisterboek.
